در فرهنگ لغت، بشر به معنای انسان و مردم است بدون اینکه گویای وابستگی به گروه یا جمعیت خاص داشته باشد. پس هنگامی که از حقوق بشر تعبیری میکنیم یعنی یک انسان را بدون توجه به وابستگی او مورد حمایت قرار میدهیم در حالی که شهروند حکایت از یک رابطه و وابستگی به گروه یا جمعیت یا جامعه دارد. پس هنگامی که از حقوق شهروندی میگویند یعنی حمایت حقوق افرادی مورد بحث قرار میگیرد که وابستگی به یک جمعیت یا جامعه خاص دارد. پرواضح است که منظور، حمایت یک فرد وابسته به جامعه، دارای شکل و قواعد پیچیدهای میباشد چون تعریف این حمایت و این نوع فرد و این جامعه در یک قانون مورد تدقیق قرار گرفته است. بنابراین جامعه مورد نظر یک جامعه معمولی و کوچک نیست بلکه یک جامعه سیاسی و پیچیده است که فرد خود را در ابعاد مختلف مورد حمایت قرار میدهد. پس قدرتی که فردی را در چنین جامعهای مورد حمایت قرار میدهد قدرت عادی نیست زیرا این قدرت، قدرت سیاسی و از برترین قدرتها است. پس چنین تعبیر میشود که شهروند فرد ساکن یک شهر نیست که بدین فرض فرد ساکن روستا از دایره حمایت خارج شود بلکه شهروند هر فردی از یک جامعه سیاسی است که دارای حقوق و وظایف متقابل میباشد. اینجاست که افراد و گروههایی در کشورهای اروپایی به این باور رسیدند که زمان ظلم و تعدی و سکوت در برابر ناملایمات پایان یافته و با اعتراضات خود صاحبان قدرت را متقاعد کردند تا حقوق آنان را که دارای رابطه سیاسی با کشورشان میباشند در ابعاد متعدد مورد حمایت قرار دهند. بدین شیوه قوانین اساسی کشورها با اختصاص دادن فصولی از قانون اساسی این حقوق را مورد شناسایی قرار دادند و به تدریج کشورهای غیر اروپایی که اتفاقا از اعضای جامعه ملل متحد بودهاند آن را پذیرفتند. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که مطابق اصل چهارم درصدد است قوانین خود را با تکیه بر موازین اسلامی تهیه و تصویب نماید، با عنایت به تأکیدات و دستورات اسلامی و با تغییراتی در جزئیات این حقوق فصل سوم خود را با عنوان حقوق ملت به حمایت از شهروندان خود اختصاص داده است.
البته در زمینه حمایت از حقوق شهروندان، سازمانها و دستگاههای دولتی و سازمانهای مردم نهاد اقدامات مؤثری را نمودهاند که با گستردگی موضوع ابعاد پیچیده اجرای این نوع از حقوق مستلزم صرف زمان زیادی است. ناگفته نماند حقوقدانان برای آموزش و ترسیم جزییات و ابعاد آن کتابهای زیادی را با عناوین مختلف به چاپ رساندهاند که برخی منابع دانشگاهی و برخی غیردانشگاهی است.
